Trong nhiều thập niên qua, Phần Lan đã lồng ghép giáo dục kỹ năng truyền thông — bao gồm khả năng phân tích các loại hình truyền thông khác nhau và nhận diện thông tin sai lệch — vào chương trình giáo dục quốc gia cho học sinh từ 3 tuổi. Nội dung này là một phần của chương trình chống thông tin sai lệch toàn diện, nhằm giúp người Phần Lan có sức đề kháng tốt hơn trước tuyên truyền và các tuyên bố sai sự thật.

Hiện nay, giáo viên còn được giao nhiệm vụ bổ sung kiến thức về trí tuệ nhân tạo (AI) vào chương trình giảng dạy.

“Chúng tôi cho rằng kỹ năng truyền thông tốt là một kỹ năng công dân vô cùng quan trọng,” bà Kiia Hakkala, chuyên gia sư phạm của thành phố Helsinki, nói với hãng tin AP. “Điều này rất quan trọng đối với an ninh quốc gia và sự an toàn của nền dân chủ.”

Kỹ năng AI: năng lực công dân thiết yếu, dùng có trách nhiệm

Tại Trường Tiểu học Tapanila, ở một khu dân cư yên tĩnh phía bắc Helsinki, giáo viên Ville Vanhanen đang hướng dẫn một nhóm học sinh lớp 4 cách nhận diện tin giả. Khi màn hình TV hiện dòng chữ “Fact or Fiction?” (Sự thật hay bịa đặt?), học sinh Ilo Lindgren chăm chú đánh giá nội dung được đưa ra.

“Cũng hơi khó,” cậu bé 10 tuổi thừa nhận.

Theo Vanhanen, học sinh của ông đã học về tin giả và thông tin sai lệch trong nhiều năm, bắt đầu từ việc đọc tiêu đề và các đoạn văn ngắn. Trong một buổi học gần đây, các em được giao nhiệm vụ liệt kê năm yếu tố cần chú ý khi tiếp nhận tin tức trực tuyến để đảm bảo độ tin cậy. Giờ đây, các em tiếp tục chuyển sang học về AI — một kỹ năng ngày càng trở nên thiết yếu.

“Chúng tôi đã học cách nhận biết liệu một bức ảnh hay video có được tạo ra bởi AI hay không,” Vanhanen, đồng thời là phó hiệu trưởng nhà trường, cho biết.

Truyền thông Phần Lan cũng đóng vai trò quan trọng, với việc tổ chức “Tuần lễ Báo chí” hằng năm, trong đó báo in và các sản phẩm tin tức khác được gửi tới giới trẻ để đọc và tìm hiểu. Năm 2024, nhật báo Helsingin Sanomat có trụ sở tại Helsinki đã phối hợp thực hiện cuốn sách “ABC về kỹ năng truyền thông”, phát cho mọi học sinh 15 tuổi trên toàn quốc khi các em bắt đầu bậc trung học phổ thông.

“Với chúng tôi, điều rất quan trọng là được nhìn nhận như một nơi cung cấp thông tin đã được kiểm chứng, đáng tin cậy và được thực hiện một cách minh bạch bởi những người mà độc giả biết rõ,” ông Jussi Pullinen, thư ký tòa soạn tờ báo, nói.

Nền dân chủ bị thách thức bởi thông tin sai lệch

Giáo dục kỹ năng truyền thông đã là một phần của chương trình học tại Phần Lan từ những năm 1990, đồng thời còn có các khóa học bổ sung dành cho người lớn tuổi — nhóm có thể đặc biệt dễ bị tổn thương trước tin giả.

Những kỹ năng này đã ăn sâu vào văn hóa xã hội đến mức quốc gia Bắc Âu này với 5,6 triệu dân thường xuyên đứng đầu Chỉ số Kỹ năng Truyền thông châu Âu. Chỉ số này do Viện Xã hội Mở tại Sofia, Bulgaria, xây dựng trong giai đoạn 2017–2023.

“Tôi không nghĩ rằng chúng tôi từng hình dung thế giới sẽ trở nên như hiện nay,” Bộ trưởng Giáo dục Phần Lan Anders Adlercreutz nói. “Rằng chúng ta sẽ bị bao vây bởi thông tin sai lệch, rằng các thể chế của chúng ta bị thách thức — và nền dân chủ thực sự bị thách thức — thông qua tin giả.”

Và trước sự phát triển nhanh chóng của các công cụ AI, các nhà giáo dục và chuyên gia đang gấp rút trang bị cho học sinh và công chúng kỹ năng phân biệt đâu là sự thật, đâu là tin bịa đặt.

“Trong không gian thông tin hiện nay, việc nhận diện đâu là thật, đâu là giả đã trở nên khó khăn hơn rất nhiều,” bà Martha Turnbull, Giám đốc bộ phận ảnh hưởng lai tại Trung tâm Chuyên môn châu Âu về chống các mối đe dọa lai, có trụ sở tại Helsinki, nhận định. “Hiện tại, việc phát hiện các sản phẩm giả do AI tạo ra vẫn còn tương đối dễ, vì chất lượng của chúng chưa cao như tiềm năng có thể đạt được.”

Bà nói thêm: “Nhưng khi công nghệ này tiếp tục phát triển, đặc biệt là khi tiến tới các dạng AI tác nhân, tôi nghĩ khi đó việc nhận diện sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.”

Một bé gái tham gia lớp học về truyền thông tại Trường Tiểu học Tapanila ở Phần Lan. Ảnh: AP