Một nhà khoa học NASA đạp xe vào hội trường giữa tiếng vỗ tay của hàng nghìn học sinh ở Cần Thơ.

Một nhà vật lý thiên văn ngồi bên cây đàn piano, chơi những giai điệu từng đồng hành cùng kỷ nguyên Apollo.

Một giáo sư Nhật Bản mở đầu bài thuyết trình về vũ trụ bằng một tác phẩm của Chopin.

Một cựu phi hành gia NASA bước lên sân khấu với giỏ xoài mua từ chợ Bến Thành.

Nếu chỉ nhìn qua chương trình nghị sự, Vietnam Space Week 2026 là một chuỗi sự kiện về STEM, công nghệ vũ trụ và kinh tế không gian. Nhưng với những người có mặt tại Cần Thơ và TP.HCM trong những ngày cuối tháng 5, điều còn đọng lại sau các bài thuyết trình về vệ tinh, trí tuệ nhân tạo hay các sứ mệnh Mặt Trăng còn là những chi tiết rất đời thường.

Đó là lúc khoa học gặp văn hóa. Là khi câu chuyện về không gian được kể bằng ngôn ngữ của âm nhạc, ký ức, những phiên chợ và những cuộc gặp gỡ giữa con người với con người.

Vietnam Space Week 2026 do Saigon Times Foundation, Innovation Services Center (ISC) và STEAMZone đồng tổ chức. Trong hai ngày tại Cần Thơ và TP.HCM, Ban Tổ chức đã đưa về Việt Nam bảy diễn giả quốc tế đến từ NASA, Đại học Tokyo, CEA Saclay (Pháp), Skyrora (Anh), đồng thời dàn dựng các phiên đối thoại theo cách hiếm gặp trong các sự kiện khoa học truyền thống.

Chiếc xe đạp ở Cần Thơ

Vietnam Space Week 2026 bắt đầu hành trình tại Cần Thơ ngày 28/5/2026, với phiên Real Space Talk dành cho hàng nghìn học sinh miền Tây.

Tiến sĩ Josef Schmid, bác sĩ chuyên ngành Y học Hàng không Vũ trụ và nhà giáo dục STEM, xuất hiện trước hàng nghìn học sinh không bằng những hiệu ứng hoành tráng mà nhiều em đang chờ đợi. Ông đạp xe thẳng lên sân khấu giữa tiếng vỗ tay. Không hiệu ứng đặc biệt. Không âm thanh hùng tráng. Chỉ một nhà khoa học và chiếc xe đạp quen thuộc.

Trên sân khấu, Schmid chia sẻ rằng những công cụ đơn giản nhất, bút chì, giấy và chiếc xe đạp, đôi khi lại là những “đồng nghiệp” tốt nhất trong khoa học. “Einstein chỉ dùng bộ não để thực hiện những thí nghiệm tưởng tượng, rồi viết chúng lên bảng đen. Leonardo da Vinci thì vẽ. Smartphone và máy tính rất tuyệt nếu bạn có chúng, nhưng không cần thiết để bắt đầu,” ông nói. “Gia đình tôi từng có lúc khó khăn. Chúng tôi luôn đủ sống, nhưng không hơn.”

Ông muốn các em học sinh hiểu rằng không cần điện thoại thông minh để có thể bước vào con đường STEM. Và bản thân ông, theo lời kể, lại thường có những ý tưởng tốt nhất khi đang đạp xe.

Khoảnh khắc ấy ngay lập tức kéo vũ trụ từ khoảng cách hàng trăm kilomet ngoài quỹ đạo trở về gần với học sinh. Những câu chuyện về NASA bỗng không còn xa vời.

Trong một tuần lễ mang tên “Không gian”, có lẽ hình ảnh chiếc xe đạp ấy lại chính là biểu tượng gần gũi nhất cho tinh thần khám phá.

Khi âm nhạc mở cánh cửa vào vũ trụ

Ba ngày sau, tại UEH (Đại học Kinh tế TP.HCM), Vietnam Space Week 2026 tiếp tục với phiên Space Economy Dialogue. Bên cạnh những bài phát biểu đầy chiều sâu tri thức, buổi khai mạc còn đọng lại trong khán giả một khoảnh khắc bất ngờ thú vị đến từ cây đàn piano.

Lễ khai mạc bắt đầu trong bóng tối, một dàn dựng do Ban Tổ chức thiết kế nhằm đưa khán giả vào trạng thái cảm xúc đặc biệt trước khi bước vào các bài thuyết trình về kinh tế không gian. Khán phòng gần như không nhìn thấy gì ngoài ánh sáng mờ phản chiếu trên những bức tường, in hình Mặt Trăng mô phỏng. Nhà vật lý thiên văn Nguyễn Lương Quang ngồi bên cây đàn piano. Những nốt đầu tiên của Fly Me to the Moon vang lên. Đây là ca khúc gắn liền với kỷ nguyên Apollo, từng được các phi hành gia mang theo trong những chuyến bay lịch sử.

Ban Tổ chức chia sẻ rằng Tiến sĩ Quang không phải nghệ sĩ piano chuyên nghiệp, nhưng điều khiến khoảnh khắc ấy trở nên đặc biệt không phải kỹ thuật chơi đàn điêu luyện, mà là cảm xúc. Từng nốt nhạc được chơi bằng sự chân thành của một người làm khoa học, người hiểu rõ ý nghĩa của bài hát ấy đối với hành trình chinh phục không gian của nhân loại.

Trong lúc tiếng đàn vang lên, hình ảnh Mặt Trăng từ từ chuyển động quanh khán phòng. Đến khi giai điệu kết thúc, vầng trăng dừng lại giữa sân khấu. Một khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng đủ khiến cả hội trường im lặng.

Đó không chỉ là một buổi hội thảo công nghệ. Nó giống một trải nghiệm văn hóa, nơi âm nhạc trở thành cây cầu nối giữa khoa học và cảm xúc.

Lời mở đầu từ một tầm nhìn quốc gia

Khi vầng trăng dừng lại giữa sân khấu và tiếng đàn lắng xuống, ánh đèn dần sáng lên cho phần phát biểu khai mạc. Ông Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, bước lên bục với một thông điệp giàu chiều sâu.

“Từ ngàn đời nay, người Việt Nam ta luôn hướng lên bầu trời với niềm tin và khát vọng,” Ông nói. “Nhưng hôm nay, chúng ta nhìn lên bầu trời không chỉ để ước mơ, mà để hiểu, để làm chủ, và để kiến tạo tương lai.”

Lời phát biểu nối tiếp tiếng đàn một cách tự nhiên, bởi cả hai, theo cách riêng, đều nói về cùng một điều: hành trình của con người với bầu trời.

Từ trái qua: ông Vũ Quang Lãm, Chủ tịch HĐQT SAIGONBANK – Đối tác Tiên phong (Frontier Partner) của Vietnam Space Week 2026; và ông Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, giao lưu tại phiên Space Economy Dialogue, Vietnam Space Week 2026, ngày 31/5/2026. Ảnh: BTC

Chopin giữa một hội thảo về kinh tế không gian

Khi chuyên gia kinh tế không gian Michael Koetsier vừa kết thúc phần trình bày về tương lai ngành công nghiệp vũ trụ, khán phòng lại bất ngờ lần thứ hai. Tiếng đàn piano lại vang lên.

Người ngồi trước đàn lần này là Giáo sư, Tiến sĩ Kohno Kotaro của Đại học Tokyo.

Ông không mở đầu bằng biểu đồ. Không dùng video mô phỏng kính thiên văn. Không trình chiếu ảnh thiên hà.

Ông chơi Chopin.

Đó là Étude Op. 25 No. 1, còn được gọi bằng cái tên thơ mộng “Aeolian Harp” (Đàn hạc thần gió).

Giai điệu nhẹ nhàng trôi qua khán phòng trước khi giáo sư bắt đầu kể về các dự án thiên văn học hàng đầu của Nhật Bản, trong đó có Đài thiên văn TAO (University of Tokyo Atacama Observatory), đài thiên văn cao nhất thế giới được Kỷ lục Guinness công nhận, mà ông là một trong những nhà khoa học chủ chốt của Đại học Tokyo gắn bó với công trình ấy. Sự xuất hiện của Giáo sư Kohno cũng đánh dấu lần đầu tiên Ban Tổ chức đưa được một nhà nghiên cứu chủ chốt của dự án TAO về với cộng đồng khoa học và sinh viên Việt Nam. Nhiều người sau đó nhận xét rằng họ nhớ tiếng đàn ấy không kém gì nội dung bài thuyết trình.

Khoảnh khắc đó cho thấy một khía cạnh ít được nói đến của khoa học: các nhà khoa học không chỉ sống trong thế giới của công thức và dữ liệu. Họ cũng mang theo âm nhạc, văn hóa và cảm xúc của riêng mình.

Có lẽ đó cũng là lý do nhiều nền khoa học hàng đầu thế giới luôn gắn với những truyền thống nhân văn sâu sắc.

Hai khoảnh khắc của một nhà khoa học: GS.TS. Kohno Kotaro (Đại học Tokyo) bên cây đàn piano (phải), rồi bước lên bục thuyết trình (trái) tại Space Economy Vietnam Space Week 2026 ngày 31/5. Chopin và thiên văn, trong cùng một con người. Ảnh: BTC

Một phi hành gia, một chiếc giỏ tre và chợ Bến Thành

Buổi chiều cùng ngày tại UEH, phiên Real Space Talk dành cho gần 1.000 sinh viên TP.HCM mở ra với một khoảnh khắc bất ngờ khác đến từ cựu phi hành gia NASA Michael A. Baker.

Khán phòng đang chờ đợi một màn xuất hiện mang màu sắc NASA quen thuộc. Và họ đã có điều đó: bộ đồ bay xanh đặc trưng, huy hiệu sứ mệnh, phong thái của một người từng bốn lần bay vào không gian.

Nhưng trên tay ông không phải mô hình tàu con thoi. Đó là một chiếc giỏ tre đan, bên trong là xoài và rau Việt Nam.

Khán phòng bật cười rồi lập tức vỗ tay.

Chi tiết ấy không hề ngẫu nhiên. Michael A. Baker đặc biệt ấn tượng với poster chính thức của Vietnam Space Week 2026, nơi hình ảnh một phi hành gia mang giỏ rau đi ngang chợ Bến Thành dưới ánh trăng được sử dụng như biểu tượng cho sự gặp gỡ giữa đời sống thường nhật và không gian. “Fly Me to the Moon” cũng chính là chủ đề xuyên suốt của chương trình, sự kiện do Saigon Times Foundation, Innovation Services Center (ISC) và STEAMZone đồng tổ chức.

Ban Tổ chức đã thuyết phục được Baker mang chiếc giỏ tre đựng xoài và rau Việt Nam lên sân khấu, biến biểu tượng đồ họa trên poster thành hình ảnh sống động trước gần 1.000 sinh viên, vừa dí dỏm, vừa mang đậm dấu ấn Việt Nam, khiến cả khán phòng thích thú ngay từ những phút đầu chương trình.

Sau tất cả, dữ liệu vệ tinh ngày nay giúp người nông dân dự báo thời tiết. Công nghệ không gian hỗ trợ theo dõi mùa vụ, cảnh báo thiên tai và quản lý tài nguyên. Giữa giỏ xoài và những cuộc trò chuyện về quỹ đạo Trái Đất tưởng như chẳng liên quan, hóa ra lại tồn tại một sợi dây kết nối rất thực tế.

Những cuộc gặp gỡ giữa các nền văn hóa

Trong suốt Vietnam Space Week, điều dễ nhận thấy nhất không phải sự khác biệt quốc tịch giữa các diễn giả. Mà là cách những khác biệt ấy hòa vào nhau.

Một cựu phi hành gia Mỹ trò chuyện với sinh viên Sài Gòn. Một nhà thiên văn học Việt Nam đang làm việc tại Pháp kể ký ức tuổi thơ trên đường từ Buôn Ma Thuột xuống Nha Trang. Một giáo sư Nhật Bản nói về các kính thiên văn đặt trên đỉnh núi. Một chuyên gia kinh tế không gian người Anh phân tích tương lai Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Một bác sĩ NASA đạp xe trước hàng nghìn học sinh Cần Thơ.

Không khí ấy khiến chương trình giống một cuộc đối thoại văn hóa hơn là một hội nghị chuyên môn, dù bản thân nội dung rất đậm chất chuyên môn.

Nhiều sinh viên sau chương trình không nhớ hết các số liệu về quy mô nền kinh tế không gian toàn cầu. Nhưng họ nhớ những câu chuyện. Nhớ cảm giác được trực tiếp hỏi một phi hành gia NASA về lần đầu tiên nhìn thấy Trái Đất từ quỹ đạo. Nhớ câu chuyện về một đứa trẻ Việt Nam tò mò vì sao Mặt Trăng dường như luôn đi theo chiếc xe của mình. Nhớ lời nhắn nhủ rằng tương lai không gian không chỉ dành cho các kỹ sư.

Không gian bắt đầu từ con người

Nhìn lại toàn bộ Vietnam Space Week 2026, có thể thấy điều đặc biệt nhất không nằm ở những chủ đề mang tính tương lai như AI, vệ tinh hay các sứ mệnh Sao Hỏa. Điều đặc biệt nằm ở cách những câu chuyện ấy được đưa trở lại với đời sống.

Một chiếc xe đạp.

Một giỏ trái cây.

Một bản nhạc piano.

Một ký ức tuổi thơ.

Một câu hỏi của sinh viên.

Những chi tiết nhỏ bé ấy tạo nên phần hồn của sự kiện.

Chúng nhắc rằng không gian không phải chỉ là tên lửa, phòng điều khiển hay những con số khổng lồ của nền kinh tế vũ trụ.

Không gian, trước hết, là câu chuyện của con người.

Là sự tò mò khiến một đứa trẻ ngước nhìn Mặt Trăng. Là trí tưởng tượng giúp một nghệ sĩ viết nên Fly Me to the Moon. Là niềm tin khiến các nhà khoa học dành hàng chục năm theo đuổi những câu hỏi chưa có lời giải. Và cũng là khả năng kết nối những con người đến từ nhiều quốc gia, nhiều nền văn hóa khác nhau quanh một khát vọng chung.

Bởi cuối cùng, như những gì Vietnam Space Week 2026 đã cho thấy, hành trình đi xa nhất của nhân loại không phải lúc nào cũng bắt đầu từ bệ phóng.

Đôi khi, nó bắt đầu từ một tiếng đàn piano trong bóng tối.

Hoặc từ một chiếc giỏ xoài mua ở chợ Bến Thành.

Vietnam Space Week 2026 khép lại, nhưng những giỏ trái cây, chiếc xe đạp, tiếng đàn piano và những cuộc đối thoại giữa các thế hệ có lẽ sẽ còn ở lại lâu hơn cả những bài thuyết trình về không gian. Đó cũng là thông điệp mà Ban Tổ chức (Saigon Times Foundation, Innovation Services Center và STEAMZone) mong muốn gửi gắm: đưa không gian đến gần hơn với mỗi người, bằng tri thức, cảm hứng và những kết nối rất con người.

Chiếc xe đạp ở Cần Thơ. TS. Josef Schmid đạp xe lên sân khấu để mở màn bài trình bày “Hãy tìm IKIGAI (lẽ sống) của bạn” trước hàng nghìn học sinh tại phiên Real Space Talk, Vietnam Space Week 2026, ngày 28/5/2026. Ảnh: Ban Tổ chức

Từ trái qua: ông Michael Koetsier, chuyên gia kinh tế không gian và chuyên gia văn bằng giáo dục Scotland (Qualifications Scotland Specialist), Vương quốc Anh; và Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang, nhà thiên văn học (Pháp), tại phiên Space Economy Dialogue, Vietnam Space Week 2026, ngày 31/5/2026. (Ảnh: BTC)

 

Biểu tượng chính thức của Vietnam Space Week 2026: phi hành gia đi qua chợ Bến Thành dưới ánh trăng, sự gặp gỡ giữa đời sống thường nhật Việt Nam và không gian. Space Economy Dialogue, UEH, ngày 31/5/2026. Ảnh: BTC

Từ trái qua: MC Mỹ Loan, em Harper Arias (tên Việt: Kim Thanh) – học sinh Trường Tiểu học Quốc tế VAS, cựu Phi hành gia NASA Michael A. Baker, và MC Thái Dương, tại phiên Real Space Talk – Vietnam Space Week 2026, chiều ngày 31/5/2026, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH). Em Harper hướng dẫn ông Baker cách đi chợ Việt Nam. Ảnh: Ban Tổ chức